| |
KULTURA |
| |
KULTURA
> AUZOAK |
TRIKUAIZTIKO TUMULUAK
Mandubiko
gainetik oso gertu daude 1978an aurkitutako Trikuaiztiko tumuluak.
Orain dela 4000 urte inguru eginak izan ziren lurralde horretan
bizi ziren artzai ibiltarien tribuen hilobiraketak egiteko.
Tumuluak aurreko hamarkadan aztertu ziren eta arkeologi datuak
bildu ondoren berriro ere berreginak izan dira, egitura-modu
hauen eraikuntza-prozesuari buruzko irudi argia eskainiz.
LARRARTEKO TRIKUHARRIA
Mandubi eta Murumendi artean kokatuta dago, Izazpitik Murumendira
doan bidezidorrean. 1980. urtean aurkitua izan zen.
Zeramikazko materialak, ehizerako gezi-puntak, kanpaiantzeko itsastarrak
eta hamar edo hamabi pertsonen hezurrak ere aurkitu dira eta horietako
bi behintzat umeenak dira.
Monumentuak lehen esan dugun bezela, 10m-ko diametroa du eta bere
erdialdean, inguruan bizi ziren bizilagunek hilobiratzeko zutik jarritako
harri handi batez osatutako aretoa. Gaur egun, sapaia 170 eta 100
cmko luzerak dituzten bi harri handik osatzen dute, bata bestearekiko
zeharka jarrita.
Trikuharriak estaltzen duen gunea eta bere estaldurarena oso ongi
bereizten dira. Horrela, gune hori osatzen duten harriak handiagoak
dira eta kararrizkoak eta besteak berriz txikiagoak eta basaltozkoak.
SAN GREGORIO ERMITA
Garai
batetan inguruko herrietako pertsonek, ermita honi jaiera handia
zioten. Gaur egun kanpo aldetik eraberritua dago. Oraindik oroimenean
dago, aurreko mendean gertatutako kolera-izurritzea. Diotenez,
30 pertsona baino gehiago hil omen ziren izurritzea zela bide.
Orduan herriko erretore zen On Pedro Eizagirre ere, herrikidei
laguntzen ibilita gaixotasunak harrapatu eta hil egin zen. Hildakoen
gorpuak San Gregorioren ermita barruan lurperatu omen zituzten
eta handik urte batzuetara gorpuzkinak hilerrira eramateko hasi
zirenean, erretorearen gorpua, aldare ondoan lurperatua izan
zena, artean usteldu gabe omen zegoen.
TOURS-EKO SAN MARTIN ELIZA
Hiru nabe dituen oin laukizuenekoa da. Atzeko aldean kanpandorrea
du. Eliza hontan "Ecce Homo" izeneko gorputz-erdiko Kristo
penitentzigilearen taila ederra zegoen. XVI. mendeko bigarren erdikotzat
data liteke. Eliza honetatik San Gregorioko ermitara doan guruzbidea,
1703. urtean datatutako dago. |
SAN SEBASTIÁN ELIZA
XVI.
eta XVIII. mendeetako elementuak baditu. Nekazaritza-arloko
parrokien taldekoa da. Nabe bakarreko da eta ganga erztunak
fajoi-arkuen gainean ditu. Portada sotila du puntu erdiko koruarekin.
Kanpandorrea atzeko du. Barruan, aipagarria da karpanel erako
arkuaren gainean kokatutako korua. Aldi berean, XVIII. mendeko
San Jose eta Errosarioko Ama Birginaren eta XVI. mendeko San
Sebastianen irudiak daude.
ARRIARAN
Izen bereko jaurgoaren bidez ezagutzen da leku horretako biztanleen
izantza. Ahaide Nagusiei lotutako leinu baten agintepeko jaurgo-jabari
txikia izan zen. Jauretxetik zertxobait aldenduta dagoen Loinazko
Andre Mariren Ermitaren nagusigoa ere bazuen. Arriarango Parroki Elizaren
nagusigoa ere izan zuten.
Jauretxea oraindik erabilia da. Erdi Aroko eraikuntzako arku zorroztun
atea eta gezi-lehioak gorde ditu. Horiek dorretxea izan zela susmatzera
garamatzate.
ARRIARANGO URTEGIA
Beasaingo Arriaran auzoaren goialdean, eta Garin eta Astigarreta auzoetako
landaguneen azpiko aldean aurkitzen da haran estu batean eraikita.
Urtegia 1994. urteko uztailaren 28an inauguratu zen. 2,3 miloi m3-ko
kapazidadea dauka, eta Beasain, Idiazabal, Lazkao, Olaberria, Ormaiztegi,
eta segurako herriak hornitzen ditu.
Bera eraikitzerakoan erabilitako teknika, Gipuzkoa mailan inoiz erabili
gabekoa izan zen. Dirudienez, hormigoi trinkotuz eginiko grabitatzeko
urtegia da. Horrek azkarrago eraikitzeko modua ematen du baina lana
etengabe eginda.
Urtegiaren eusteko hormak Nestor Basterretxea eskulturgilearen artelanarekin
batera egin ziren. Artelan hori, bi elementu asimetrikoz osatua dago
eta 24 m-ko altuera dauka. Egileak dionez zerurantz irekitako bi onil
(inbutu) dira.
SAN PEDRO ELIZA
Hegoaldean erantsitako kanpandorrea duen nabe bakarreko eliza hau,
altuera handiko eraikuntza de tenploa da. Sakristiaz gain, bi alboetan
kapela bana ikusten dira. Zurezko arkupeak, sarrera eta elizaren eskuinaldea
inguratzen ditu. Honen azpian elizara sartzeko dagoen portada, izugarria
da. Idiazabalgoarekin batera inguruetan dauden ederrenetarikoa. Puntu
erdiko arku bikain batez inguraturik, sei arkibolta daude, gehien
ateratzen denak arku konopialaren itxura dauka, guztia ildokatutako
zutabez inguratuta. Atearen bi albotan harriz landutako ur bedeinkatuaren
bi ontzi daude. Portada izugarri hau gotiko flamigero estiloari dagokio,
XV. eta XVI. mendearen bigarren erdialdian garatutako estiloa alegia.
Barrualdean, XVIII. mendearen hasierako aldare nagusiko erretaula
da piezarik aipagarriena. Bi alboetako kaperetan Kisto handi bat eta
Errosarioko Andre Maria daude. Koruari eusten dion harrizko arku handia
eta bi ponteak ere interesgarriak dira. Hauetako batek, zutabe hozkatuaren
gainean ederki landuta dagoena, badirudi XVI. mendekoa dela dirudi.
Data honetakoa da Arriarango San Pedroko elizako eraikuntza. Modu
horretara, Gipuzkoako eliza gehienak eraikiak izan ziren datarekin
bat dator. Alde batetik neurri eta bestetik altuerak, XVI. mendean
edota beranduago hasi zirela eraikitzen adierazten digute. |
SAN MARTÍN DE LOINATZ ELIZA
1790.
urtean inauguratua. 1930. eta 1950. urteetan egindako ondorengo
berritze-lanek markatu dute elizaren behin-betiko itxura.
|
|
|
|
|