Lehen industrializazioa deituriko garaian ezarri
ziren gaur egun Beasainen ezaugarritzat jo daitekenaren zati handi
baten oinarriak. Herri-egituratik hasi eta zenbait beasaindar belaunaldiren
lanbide profesional eta bizimoldetaraino.
Euskalerriko industrializazio prozesuaren hastapen eta oinarriak
XIX. mendean kokatzen dira, mundu mailan kapitalismoak duen garapenaren
barruan. Une horretan merkatuen berreraketa bat gertatzen da, lanaren
mundu mailako zatiketa berri baten adierazle, etaq bertan mendebaldeko
herrialdeek, Europan eta Ipar Amerikan, industrializaio eta egitura
ekonomiko, sozial, politiko nahiz kulturalen modernizazio aldiak
beteko dituzte, eredu eta erritmo ezberdinekin.
Era horretan bidea irekitzen da gizarte berri eta moderno baterantz,
industrialismoak eta gizarte talde berrien agerpenak bereziki nabarmentzen
dutean, azken horien artean aipagarria izanik langileria eta burgesia
industrial nahiz finantzariaren eraketa.
Europako prozesuan bigarren mailako izanik (1), Espainiako estatu-nazioaren
barruan Euskadi eta Kataluniako eskualde batzuk azalduko dira ekonomi
hazkunde eredu berri honen gune nagusienak bezala. Bizkaia Gipuzkoa
baino lehenago sartuko da industrializaio prozesuan eta horregatik
bi prozesuon ezaugarriak ezberdinak izango dira. Zentru honetan,
Lehen Mundu-Gerratearen aurreko industrializazio eredu gipuzkoarrak
ezaugarri hauek zituen, alegia, sakabanatze geografikoa, banaketa
handiagoa eta siderurgi-metalurgi industriaren eta, orokorrean,
sektore produktiboen gai arinetarako joera, hazkunde geldi eta egokiago
baten ondorioz.
Juan Pablo Fusiren hitzetan, gure probintzian "industrializazioa
ez zen bizimodu tradizionalak suntsitzera iritsi", eta horrek
asko lagundu zuen "Lehen Mundu-Gerratera arte harreman sozial
egoki eta iraunkorrak" (2) gorde zitezen. Nolanahi ere, XIX.
mende erdiaren ondorenetik 1936ra arteko epe honetan, errealitate
berri bat sortuko da Euskalerriko itsaldeko probintzietan, eta errealitate
horretan, burdinola eta baserri tradizioaren lehen lerro batek bat
egingo du meatzetan, edo gure kasuan pudelatze labean nahiz forjategian,
sortutako beste batekin.
Horrela, garai horretako Euskalerri eta Beasaingo bideak mugatuko
dituzten, eta dialektikoki aurka dauden elementuen elkarrekiko hartueman
prozesu bat hasten da. Luis Castellsen hitzetan, gizarteak "eredu
ezagunen zati handi baten apurketa" jasango du. Horren eraginez,
gizarte berrian ezaugarri tradizioanen iraupena euskarritzat jotzen
duten gizarteko talde jakin batzuek, elementu bateratzaile bat bilatuko
dute tradizioan, era horretan prozesu guztian zehar agirian egongo
de modernitate/tradizio gatazka bat sortuz, non modernizazioa izango
baita aurrera egingo duena.
Goierriko aldaketen eragile nagusiena burdinaren eraldakuntza edo
siderurgi-metalurgi industria izango da. Trenbide sarearen hedaketak,
aurrerapen teknologikoek eta merkatu berriara egokitu beharrak ergindako
bultzadapean, probintziako lehen burdingintza modernoa sortzen da
Beasainen 1862an. Lehen lantegi honek, burdingintzarako joera nabarmena
zuen, egurrikatzezko labe garaiak ipiniz, burdin galdatua erabili
eta zeharkako galdatze sistemaren bitartez, burdingozo malguagoa
lortu nahi baitzuen. Joera honek bat egingo du XX. mendean lantegia
behin betiko bereiziko duen joerarekin, hots, trenbiderako gaien
eraikuntza, horniagi-ondasunen ekoizpen arinagoa.
Beasaingo historia, mende honen hasieran industria moderno hori
behin betiko ezarri zenetik, eta hura sortuz geroztik igaro diren
130 urte baino gehiago hauetan, lantegi horren historiarekin hertsiki
lotura egongo da; horregatik hasten da liburu hau Beasaingo Fabrika
nagusia aztertuz.
Poliki-poliki, lantegi horren hedaketaz geroztik, eta trenbidearen
garrantzia ere ahaztu gabe, hazkunde ekonomiko eta gizarte bizitzaren
dinamizazio eredu bat sortzen da Beasain eta bere eskualdean, Goierrin,
herriko bizitzaren ikuspegi guztietan hezurmamituko dena: populazioaren
hazkundean, adina, sexua, lan-iharduera eta jatorriari dagokienez
populazioaren egituraketan ezandako aldaketetan, merkatal egituran
nahiz iharduera sozialean, edo laguntza, hezkuntza, kirol, politika
eta kultur arloetan sortutako aldaketetan, etab.
Liburu honek, ikupegi bat eskaini nahi du aldaketa horien alde ezberdinei
buruz eta herri bezala Beasainen egungo errealitatea nolabait oinarritzen
duen gizarte industrial baten ezarpenari buruz. Herriaren aldi historiko
honen ezaguerari buruzko hutsune bat betetzeari ere erantzuten dio,
aurreko lanetan ez baitzen horretaz gehiegi sakondu, eta irakurleek
esan beharko dute helburu hori betetzen den edo ez.
Lehenengo kapituluan, Beasaingo siderurgi-metalurgi industria nagusi
honen bilakaera azaldu nahi da, horren hastapen, eite eta ezaugarririk
nabarmenenak eta igarotzen dituen abagune ezberdinak, azkenean beste
sektore batzuen aipamena ere eginez. Bigarren kapituluan aipatzen
dira populazioaren eta gure herriko oinarri demografikoen bilakaera,
bilakaera horren erritmo eta hazkunde uneak, eta populazioaren egituraketa
nahiz hirigunean duen kokamenari buruzko xehetasun batzuk.
Hirugarren kapitularuan eskaintzen dira gizarte industrialaren ezarketarekin
herrian sortzen den kultur, merkatal eta gizarte dinamika berriari
buruzko datuak. Laugarrenean, industrializazioaren lehen aro hauetan
langileriak Beasainen zituen era, esperientzi eta bizi-baldintza
batzuk hartzen dira kontutan. Bosgarren eta azken kapituluak, industrializazio
prozesuak dakartzan gizarte aldakuntzetan kokaturiko dinamika politikoari
buruzko zertzelada batzuk eskaintzen ditu. |
Beasaingo
Udala 
KARTOGRAFIA
KALE-IZENDEGIA
PAPERAK
> INDUSTRIALIZAZIO PROZESUA ETA GIZARTE MODERNIZAZIOA BEASAINEN
(1860-1936): Industri-herri baten baldintzak, lehiak eta erakuntza
