| Beasaingo baserrien argazki-bilduma honetan,
orain dela 150 urtetik hona, beren soro, belardi eta basoak
landuz, nekazaritzan aritu diren baserriak eta beren zerbitzurako
lan egiten zuten errotari, errementari eta gisakoen etxeak azaltzen
dira.
Aipatzen diren baserriak 177 dira eta horietan zeuden etxebizitzak,
gutxi gorabehera, 280 bat izango ziratekeen. XIX. mendearen
erdialdean Beasaingo eta gaurko bere auzoetako baserrietan,
1.500 bat lagun inguru biziko ziratekeen.
Nahiz eta argazkigile batzuk orain dela 50 bat urte hasi
baserrien argazkiak egiten, gaurdaino hamabostenak ezin izan
dira lortu, izan ere, baserri horiek aspaldi eroriak edo desagertuak
baitira. Horregatik, 162renak aurkezten dira, falta diren
15 baserrien kokalekuak eta datuak ere bertan aipatzen diren
arren.
Honako hauek gara egindako 162 argazkien egileak: argazkigile
ezezagunenak 15; Javier Jauregi jaunarenak 33; Santiago Urdanpilleta
jaunarenak 13; eta Jose Zufiaurrerenak, 101. Liburuxkaren
amaiera aldean argazki bakoitzaren egilea nor den aipatzen
da.
Gehienetan, baserri bakoitzaren itxura zaharrena agertzen
duen argazkia aukeratu da. Beste batzuetan, berriz, nahiz
eta zaharrena ez izan, baserria bere osotasunean modu fidelenean
aurkezten duena hautatu da.
Argazki hauek guztiak bildu ondoren, pertsona askok galdetu
ohi duten datu baten berri jakiten saiatu ginen, baserri bakoitzaren
antzinatasuna, alegia. Bakoitza noiz eraikia den zehatz-mehatz
jakitea ia ezinezkoa bada ere, agiri zaharretan baserriaren
izena azaltzeak, dokumentatuta agertutako garai horretan behintzat
hor zegoela adierazten digu. Baserri bakoitzaren argazkiaren
gainean, izenarekin batera, aztertu diren dokumentuetan topatutako
datarik zaharrena aipatzen da.
Bilduman aipatzen diren baserrien multzoa antolatzeko orduan,
baserri bakoitzaren kokapena hobeto ulertarazi nahian, argazkiak
hamar multzotan aurkeztea erabaki da. Bost multzo, Beasainek
gaur egun dituen bost auzo nagusien arabera eginda: Arriaran,
Astigarreta, Garin, Gudugarreta eta Aratz-Matxinbenta. Eta
beste bostak, hirigunea beste hainbat multzotan zatituta:
bi hirigunea Erauskin Plazan erdibituta, ekialdekoa Lazkaibar
eta Senpere aldera arte, eta mendebaldekoa Antzizar aldera
arte. Beste bat, hirigunearen hegoaldeko mendialdeak osatua.
Hurrengoa, hirigunearen iparraldeko mendialdea da, Beasainmendi
izenez ezagutua. Eta azkenik, mendebaldeko mendialdea hartzen
duena.
Baserrien argazki-multzo bakoitzaren aurretik, herri osoko
lur-eremuaren baitan multzoaren kokapena azaltzen duen mapatxoa
aurkezten da, eta ondoren, baserri bakoitza non kokatzen den
adierazten duen mapa handiagoa agertzen da baserriaren izena
eta kokapen zehatza eskainiz.
1673an sortu zen Beasaingo San Martinen Kofradiak eginiko
liburuan, XVII, XVIII eta XIX. mendeetan Beasain, Garin eta
Aratz-Matxinbentako baserri bakoitzean bizi izan ziren kofradiakideen
abizenak aipatzen dira. Horri esker, argazki bakoitzaren azpian
euren abizenak aipatu ahal izan dira alfabeto-ordenan.
Aztertutako agiriak
Baserrien datak eta beren bizilagunen abizenak ematerakoan
erabili diren agiriak honako hauek dira:
· 1399ko apirilaren 8an, Beasainek eta inguruko herriek
Villafrancari atxikitzeko izenpetu zuten eskritura publikoa.
· 1567. urteko martxoan, Errege-Ogasunak bidalitako
ikertzaileek Beasaingo 116 etxeez egin zituzten tasazioak.
· 1625. urtean Lope Isastiko doktoreak idatzitako "Compendio
Historial de la Provincia de Guipúzcoa" liburuak,
X. atalean, lurralde osoko oinetxeen zerrenda aurkezten du
herriz herri. Astigarreta aipatzean, bere 40 baserriekin Seguratik
bereizi egin zela esaten du.
· 1673. urtean Beasainen eratutako Loinazko Martin
Santuaren Kongregazioaren sorrera-liburua. Bertan, bazkide
egin ziren beasaindarren izenak eta beren etxeenak agertzen
dira.
· 1813ko irailaren 11n, Diputazioak lantaldeetarako
eskatutako mandoak ordaintzeko egindako etxeen eta bizilagunen
zerrenda.
· 1840ko azaroaren 24an, Gipuzkoako Diputazioari zergak
ordaintzeko, Beasaingo Udalak, etxeen eta bizilagunen artean
egindako 1469 errealen bilketa.
· 1867. urteko abenduan, Beasainen egindako biztanleen
errolda. |