Jose Martin Arana Arregi Jn., "Fábrica de Hierros San Martín" lantegiaren sortzaile izan zen Jose Frantzisko Arana Jn.aren semea, Beasaingo Burugorriñea baserrian jaio zen 1846ko martxoaren 9an. Mende honen hasierako urteetan bere izena duen kaleko etxeak eraiki ondoren, baserria utzi eta lehenengo atariko behe-solairuko etxera aldatu zen bere familiarekin, handik urte gutxitara gaur egun Kale Nagusiko lehen zenbakia duen Casa de Arana ("Aranaren Etxea") ezaguna egin zuen arte.

Aipatutako etxebizitza hoiek, Jose Martin Aranak berak eraiki zituen, denak sailean bost atari zituztela, Udalari lurrak erosi eta garai bateko erremonte- eta zestapunta-pilotalekua bota ondoren.

Galdetutako guztiak bat etorri dira hura oso gizon saiatua zela aipatzerakoan, bizitzak kolpe latzak eman zizkion arren, izan ere berak izandako hamabi semeetatik batzuk sasoirik onen--onenean hil baitzitzaizkion, ospitale batean laguntzaile-lanak eginez kutsatu omen zen medikua esate baterako, eta ezagunena, Periko, 1914ean udal-epaile zena, honen anaia Serafin alkateorde zen garaian.

Bi aldiz izan zen Beasaingo alkate: lehenengo aldiz 1876---1878 bitartean, hogeita hamar urte zituela; eta bigarren aldiz 1899-1902 artean. Lehen aldi hartan, beste gauza batzuen artean, bi pilotaleku zoragarri eraiki zituen. Bata, pilotan eskuz jokatzeko, Bideluze plazaz hitzegiterakoan azaldu dena; eta bestea, berriz, Errebote, Punta eta Erremontez jokatzeko.

Bi pilotaleku horiek egiteko diru asko behar izan zen, 18.000 pezeta inguru, eta bien artean angelu zuzena osatzen zuten; bata, ibaiarekiko elkarzutik zegoen, orain Usurbe antzokia dagoen lekuan, eta bestea ibaiaren norabidean.
Joan zen mendearen amaieran tinta-fabrika ere sortu zuen, bere seme Serafin Parisera bidaliz zientzia kimikoak ikas zitzan. Han, Serafinek, Emile Hunolt gazte frantziarraren lagun egin eta berau Beasaingo fabrika zuzentzeko kontratatu zuen; handik gutxira, 1903an, frantziarra Jose Martin Jn.aren alaba (Fani) Estefaniarekin ezkondu zen, gerora, oraindik haren abizena daraman enpresaren jabe bakartzat geldituz.

Haren alkatetzaren lehenengo aldian eraiki zen herriko lehen ur-biltegia, gaur egun Txindoki Institutua dagoen lur-sailetan ezagutu genuena, zegozkion ur-ekartzeak ere eginez.

Gaur egun Kale Nagusiko bigarren zenbakiko etxearen orubean, hura bizi zen etxearen pare-parean, zerra mekanikodun lantegi bat zuen 1915. urte aldera, gero, Química Forestal, S.A. (QUIFOSA) izenez, pago-egurretik alkohola egiten zuen lantegi bilakatu, eta egur horren lehen tratamendurako Lizarrustin zuen beste lantegi baten osagarri izan zena. Gaur egungo etxea eraikitzeko, lantegi hura bota egin zuten 1956an.

Jose Martin Arana Jn., Beasain hil zen 75 urte zituela, 1921eko ekainaren 5ean.